Masovni protest protiv sovjetske vladavine krenuo je iz Vilnjusa 23. avgusta 1989. godine kada se dva miliona ljudi širom baltičkih zemalja (Letonija, Litvanija i Estonija) držalo za ruke i obrazovalo “ljudski lanac” dug skoro šest stotina kilometara. Dve godine kasnije, Litvanija se odvojila od Sovjetskog Saveza i povratila državnu samostalnost.

Prestonica Litvanije - Vilnjus nalazi se u zapadnom delu prostrane Istočnoevropske nizije, na jugoistočnom delu zemlje, na svega dvadeset kilometara od beloruske granice. Ovaj podatak je interesantan zato što je upravo iz Vilnjusa, u današnje vreme, moguće najlakše stići autobusom (četiri sata vožnje) do Minska, prestonice Belorusije, koja je, inače, pod međunarodnim sankcijama. Vilnjus je i najveći grad Litvanije, a drugi po veličini grad u zemljama Baltika (Litvaniji, Estoniji i Letoniji). Poznat je kao “Jerusalim Litvanije” (nadimak je dobio zbog brojnih Jevreja koji su u njemu živeli do Drugog svetskog rat) i kao “Rim severa” (zbog velikog broja crkvi - u gradu postoji 65 hramova). 

Premda još uvek ne postoje direktni letovi iz Beograda, do Vilnjusa se, ipak, može relativno lako stići. Postoje direktni povoljni letovi niskobudžetnih kompanija iz  Budimpešte do Rige, prestonice Estonije, odakle se do Vilnjusa može stići autobusom ili vozom. Polasci su nekoliko puta dnevno, putuje se četiri sata, a cena karte iznosi oko petnaest evra. Železnčka i autobuska stanica u Vilnjusu se nalaze na udaljenosti od sto metara i na samo desetak minuta hoda od starog grada.

Vilnjus je prepoznatljiv po dobro očuvanom starom gradskom jezgru, jednom od najvećih u celoj  Evropi (oko 3,5 km²), zbog čega je pod UNESCO zaštitom. Uprkos ratovima i zubu vremena, arhitektonska celina starog jezgra grada je ostala nepromenjena i svedoči o uticaju raznih kultura i umetničkih pravaca. Reka Vilnja deli grad na dva dela, stari i novi, a “srce grada” nalazi se na ušću Vilnje u reku Neris koja meandrira kroz grad. Na području grada nalazi i niz malih jezera ledničkog porekla, oko kojih su danas smešteni gradski parkovi. Svega dvadeset odsto gradske površine je izgrađeno područje, a ostatak su parkovi, šume, polja i obradivo zemljište. Zbog toga je Vilnjus jedan od „najzelenijih“ glavnih gradova  Evrope. Bernadin park omiljeno je mesto za šetnju, kroz park protiče reka Vilnjam a ono što je meni posebno privuklo pažnju jesu posebne biciklističke staze za one koji dok voze – gledaju u telefon. Ukoliko se odlučite da grad obiđete bicklom, to zadovoljstvo iznajmljivanja će vas koštati oko tri evra. O neobičnim navikama zelene zajednice Litvanaca koji nastoje da oplemene svoj grad svedoči i postojanje tzv. “swing komune” koja pod okriljem noći postavlja ljuljaške po gradu.

Stari deo grada prepun je krivudavih ulica okruženih zidinama u čijem se središnjem delu nalaze katedrala i gradska kuća. Burna prošlost je ostavila tragove i na verskim objektima, te tako možemo videti katoličke, pravoslavne i protestantske crkve, kao i sinagoge. Ako se uzme u obzir broj stanovnika (pola miliona) i činjenica da u starom gradu ima dvadeset osam crkava, proizilazi da na jednu crkvu dođe sedam stotina stanovnika. Za vreme sovjetske vladavine mnoge crkve su bile zatvorene ili su bile pretvorene u skladišta, muzeje i sportske hale. 

Katedralni trg je centralni prostor u gradu i na njemu se nalazi bazilike Svetog Stanislausa i Svetog Ladislausa, u kojoj su krunisane litvanske vojvode i sahranjene mnoge poznate ličnosti iz istorije ovog naroda. Na Trgu se nalazi i statua Gediminasa, najpoznatijeg litvanskog vojvode i osnivača dinastije koja je vladala Litvanijom, Poljskom, Mađarskom i Bohemijom. Na istom Trgu nalazi se i zgrada nacionalnog muzeja, Gediminas kula, jedini preostali deo nekadašnjeg Gornjeg zamka. Do kule možete doći peške ili žičarom. Kula je pretvorena u muzej u kome su smešteni arheološki artefakti pronađeni u okolini.

Osim srednjevekovnog šmeka, Vilnjus je osoben i po boemskoj četvrti koju su umetnici proglasili posebnom teritorijom. “Užupis Republika” je umetnički kvart u Vilnjusu, nastao posle progona Jevreja u Drugom svetskom ratu, kada su ovaj deo grada naselili, uglavnom, beskućnici i prostitutke. Kada je Litvanija obnovila nezavisnost, umetnici su počeli da se tu okupljaju, da bi 1997. godine u lokalnoj kafani, proglasivši je prethodno za svoj Parlament, osnovali i svoju Republiku. Užupis republika ima svoju zastavu (zapravo četiri zastave, po jednu za svako godišnje doba), himnu, valutu, predsednika, parlament, minister, vojsku (od desetak ljudi) i vrlo živopisan ustav, napisan za svega dva sata i preveden na 32 svetska jezika. Pored toga ima oko 3000 stanovnika i oko 600 ambasadora širom sveta. Ambasador može postati bilo ko, a zanimljivo je i činjenica da možete postati ambasador bilo čega (npr. vaša reporterka je postala ambasadorka znatiželjnih žena).  Prvog aprila svake godine, na dan državnosti Užupis Republike, iz lokalne česme (tzv. magična česma) na glavnom trgu teče pivo koje posetioci mogu besplatno konzumirati. Ukoliko se odlučite za Vilnjus kao prvoaprilsku destinaciju, trebalo bi da znate da postoji zabrana služenja alkohola osobama mlađim od dvadeset godina i da je upotreba opijata strogo zabranjena.

Kad ogladnite od šetnje i razgledanja grada, predlažem da probate jelo od krompira - žemaiču (krompir palačinke sa mesom), vederei (svinjske iznutrice punjene rendanim krompirom sa slaninom), plokštainis (krompir puding).  Verujem da vam prijati dimljene svinjske uši i rep, kao i dimljena jegulja - egzotična zakuska koja se ovde služi uz pivo (najpopularanije pivo je Svituris Baltijos).I za kraj se obavezno zasladite zeppelinom - malim, sočnim knedlama sa  raznovrsnim nadevima. Vilnjus je grad sa prilično prihvatljivim cenama. Za obilazak znamenitosti je sasvim dovoljan jedan dan, a ukoliko imate vremena vredi posetiti tridesetak kilometara udaljen dvorac Trakai, nekadašnju prestonicu Litvanije.

Gradske vlasti su iskoristile nekoliko marketinških trikova sa namerom da privuku turiste. Prepričava se poznata epizoda kada se gradonačelnik Vilnjusa oklopnim vozilom provozao po gradu gazeći nepropisno parkirana vozila. Broj turista u Litvaniji je iz godine u godinu sve veći, a najbolji period za putovanje u Litvaniju je od maja do septembra.