Da parafraziram Balaševića: “Na stanici u Kopru, pod vrelim suncem leta, čekam autobus” koji na svakih sat vremena saobraća na redovnoj međugradskoj i međudržavnoj liniji do Trsta, i za četrdesetak minuta stiže u jedini italijanski grad na istočnoj obali Jadranskog mora. Štaviše, neki geografi smatraju da Trst, kao grad u Istri, pripada Balkanskom poluostrvu! U autobusu je bilo tek desetak putnika, a od vozača koji radi za slovenačko preduzeće, a poreklom je iz Bosne, saznajem korisne informacije o tršćanskim atrakcijama, plažama, restoranima... 

Granica između Slovenije i Italije je zamišljena linija - nema zadržavanja, niti policijske, carinske i sanitarne kontrole. Da ste u Italiji primetite tek po natpisima na benzinskim pumpama, hotelima i prodavnicama duž puta. Kroz Trst se autobus kreće veoma brzo vijaduktom dugačkim nekoliko kilometara na kojem nema raskrsnica i semafora. Zatim se vozimo gradskim ulicama pored mora, Trga ujedinjenja, Grand kanala, srpske crkve Svetog Spiridona, i zaustavljamo se na glavnoj autobuskoj stanici. Za razliku od ostalih italijanskih gradova, Trst ima nekako drugačiji “šmek”. Razlog tome je što Trst nije bio u sastavu Italije sve do 1919. godine kada je, po završetku Prvog svetskog rata, pripojen Italiji. Nekada deo Rimskog carstva, zatim Franačkog carstva, pa Mletačke Republike, Trst je najviše vremena bio u sastavu Austrougarske monarhije, a to se itekako vidi dok šetate gradom. 

Međutim, priča o Trstu je neraskidivo povezana i sa srpskom, odnosno jugoslovenskom dijasporom. Svoj ekonomski i društveni procvat Trst dostiže tokom vladavine carice Marije Terezije, kada se veliki broj imućnih Srba naseljava se ovaj grad i njegovu okolinu.  Letopisi svedoče da je srpska manjina bila prilično uticajna, budući da su istaknuti Srbi držali važne trgovačke radnje i posedovali brodovlasničke kompanije. Od novostečenog bogatstva Tršćanski Srbi su otvorili prvu školu, podigli veliku pravoslavnu Crkvu Svetog Spiridona i izgradili nekoliko palata. Danas je Trst prepun turista sa svih strana sveta, a mnogi posetioci dolaze iz zemalja bivše Jugoslavije, pa se zato u Trstu i dalje može čuti naš jezik. 

Sa autobuske stanice krećem put glavnog trga u Trstu (Piazza dell’Unità d’Italia) koji slovi za najveći evropski trg koji izlazi direktno na more. Na ovom trgu, oivičenom sa tri strane monumentalnim zgradama, ispred zgrade Gradske većnice nalazi se fontana postavljena 1751. godine, koja simbolizuje četiri poznata kontinenta tog vremena (Evropu, Afriku, Aziju i Ameriku). Fontana je ukrašena statuama koje predstavljaju velike reke ovih kontinenata (Dunav, Nil, Gang i La Platu). Desnom stranom trga se stiže do pešačkog doka, Molo Audace, nazvanog po italijanskom ratnom brodu koji je, po ujedinjenju Italije, prvi uplovio u Trst krajem 1918. godine. U neposrednoj blizini nalazi se antički Teatro Romano, izgrađen između prvog i drugog veka nove ere, koji je svojevremeno mogao  da primi do tri i po hiljade posetilaca. Zanimljiva je pretpostavka arheologa da se amfiteatar u vreme izgradnje nalazio uz more, ali se danas nalazi nekih 400 metara dalje od obale budući da se u nepuna dva milenijuma jadranska obala za toliko podigla. Inače, amfiteatar je slučajno otkriven 1938. godine tokom rekonstrukcije ovog dela grada, iskopine su potom restaurirane i obnovljene, a danas se u toku letnjih meseci na tom lokalitetu održavaju koncerti, predstave i druge svetkovine. 

Moje sledeće odredište bio je čuveni trg Ponte roso (Crveni most) na kojem su u periodu, od šezdesetih, do početka devedesetih godina prošlog veka, trgovali Italijani i Jugosloveni. Naši zemljaci su vozom dolazili u Trst koji je bio “kapija Zapada” - zbog kupovine farmerki, patika, najlon čarapa, kafe, delova za automobile kao i drugih stvari koje nije bilo moguće kupiti u socijalističkoj Jugoslaviji. U blizini trga nailazim na statuu Džejmsa Džojsa, poznatog irskog pisca koji je između 1905. i 1920. godine, u nekoliko navrata živeo, radio i stvarao u Trstu, a u gradu se nalazi i muzej koji slavi život i delo tvorca “Uliksa”. 

Simbol Trsta i, verovatno, najfotografisaniji deo grada, Veliki kanal pripada centralnoj tršćanskoj četvrti koja se zove Borgo Teresiano. Ovaj kvart nosi ime po Mariji Tereziji tokom čije vladavine je napravljen kanal, a Trst izrastao u jednu od najvažnijih luka na starom kontinentu. Veliki kanal premošćuju dva mosta - Ponte Rosso i Ponte Verde, odnosno Crveni i Zeleni most, a imena nose po bojama u koje su prvobitno bili ofarbani. 

Veliki kanal je okružen brojnim restoranima i kafićima, pa je ovo odlična lokacija da se napravi kratki predah. Oko samog kanala se nalaze značajne istorijske građevine od kojih se izdvaja palata Gopčević (Palazzo Gopcevich). Zdanje je 1850. godine izgradio Spiridon Gopčević, član ugledne srpske brodovlasničke porodice poreklom iz Crne Gore. Ponosan na svoje srpsko poreklo, Spiridon je naložio da se fasada palate ukrasi sa četiri skulpture koje predstavljaju heroje Kosovske bitke - Cara Lazara, Caricu Milcu, Miloša Obilića i Kosovku devojku. Osim što je porodica Gopčević ovde živela, zgrada je korišćena i kao kancelarijski i skladišni prostor, a danas je u njoj smešten Muzej pozorišta osnovan 1924. godine. Veliki kanal se završava Trgom Sant Antonio Nuovo na kome se nalazi istoimena crkva, najveća katolička crkva u Trstu.

Pošto u Trst nisam došla zbog trgovine, uputila sam se autobusom gradskog prevoza ka dvorcu Miramare, udaljenom osam kilometara od istorijskog centra grada, na jednom od uzvišenja na obali s kojeg se vidi ceo Tršćanski zaliv. Ceo kompleks je čaroban, uključujući vrt, stepeništa, fontane, samo zdanje i njegovu unutrašnjost. Dvorac je izgrađen u periodu od 1856. do 1860. godine za mlađeg brata Franca Jozefa, austrijskog nadvojvodu Maksimilijana i njegovu suprugu Šarlotu od Belgije, ali im se nije dalo da uživaju na ovom mestu, jer je bečki plemić pogubljen u Meksiku, a princeza se mentalno obolela vratila u svoju postojbinu.

Za kraj jednodnevnog boravka ostavila sam posetu pravoslavnoj crkvi Svetog Spiridona, smeštenu pored Velikog Kanala, u vreme večernje službe na kojoj su, osim Srba, bili prisutni i drugi pravoslavni - Rusi, Rumuni, Ukrajinci... Od sveštenika saznajem da smo ovaj hram u početku delili sa Grcima, kao i da prvobitno zdanje crkve nije bilo adekvatno urađeno, te su zidovi crkve ubrzo počeli da pucaju, a potom se urušio i zvonik. Zato je doneta odluka da se objekat kompletno sruši i izgradi potpuno nov, veći hram. Sadašnja Crkva Svetog Spiridona, izgrađena u modernizovanom srpsko-vizantijskom stilu, osveštena je 1869. godine, a priloge su dali bogati Srbi, trgovci i brodovlasnici, uglavnom poreklom iz Boke i Hercegovine. Njihovih potomaka više nema, ali su devedesetih godina prošlog veka pristigli neki drugi Srbi, najviše iz Požarevca i okoline, tako da se naša kolonija u ovom gradu održava i obnavlja. Zahvaljujući njima, možemo, ipak, da kažemo - Trst je i naš!

Vremena se, naravno, menjaju i, možda, onaj grad kakvim ga pamte stariji više ne postoji, ali je Trst, ipak, uvek bio i ostao multikulturalno mesto u kojem ima mnogo toga značajnog i lepog da se vidi i doživi.